Theologen met de voeten op de vloer

Klassiek Grieks leren in Athene heeft een verrassend bijeffect: je ontdekt nog sterker hoe gewoon allerlei woorden zijn die voor theologen (en filosofen) een bijzondere klank hebben.

Neem ‘Exodus’, bijbelboek en ‘uittocht’. Maar hier is έξοδος (éxodos) gewoon de uitgang, of de afrit en nog zo wat alledaagse dingen. Of ‘Stoa’, toch geen onbelangrijke filosofische stroming: je leert dan dat de naam is afgeleid van een bepaalde ‘zuilengalerij’. Die kennis bereidt je echter niet voor op de ontdekking dat er hier bij een gewone winkelgalerij ook al στοά (stoá) kan staan. ‘Eucharistie’ kent het Grieks ook (als ευχαριστία, efcharistía), maar niemand ontgaat dat ευχαριστώ (efcharistó) de eenvoudigste manier is om ‘dank u/je wel’ te zeggen. En ‘Kyrios’, was dat niet ‘de Heer(e)’? Vast wel, maar κύριος (kírjos) is natuurlijk vooral een meneer, tegen wie je dan κύριε (kírje) zegt.
Zo kunnen we doorgaan: παρουσία (paroesía) is aanwezigheid (bij te houden op een presentielijst); δικαιοσύνη (dikeosíni) is naast gerechtigheid ook justitie; λειτουργία (litourjía) naast liturgie vooral gewoon iets als dienst: de uren van λειτουργία zijn dan de openingsuren (bijvoorbeeld in het nieuwe Acropolismuseum).
Tenslotte dan maar ‘mythe’, volgens de Van Dale (Elektronisch Woordenboek Nederlands) een ‘heilig, overgeleverd verhaal van een volk over zijn herkomst en godsdienst’; zo vinden we het ook in de leergang: ὁ μῦθος (ho muthos): verhaal, mythe. En zo ook het moderne μύθος (míthos). Tot je in een restaurant een biertje bij je maaltijd vraagt, want - met enig geluk - krijg je dan een μύθος/mythos voorgezet. Zou Bultmanns beroemde Entmythologisierung dan toch een vorm van drooglegging zijn?

Bordje naar het terras waar we in Corinthe een vruchtensapje namen, ter voorbereiding op het bezoek aan de site.

Van Nemea tot Titani

In deze weken is het leren van het klassieke grieks het voornaamste doel. Dat wil echter niet zeggen dat we niets anders meekrijgen dan dat. Want naast het grieks komt er ook archeologie aan bod, een belangrijke ´tak van sport´ hier op het Instituut. Niet voor niets is Chris archeologe van beroep. En dat hebben we gemerkt.

Afgelopen zaterdag gingen we weer op excursie, ditmaal naar Corinthe. Het oude Corinthe wel te verstaan. En dat liep vanaf het begin uit de hand. Na het missen van een afslag en nog een afslag kwamen we ´toevallig´ (volgens Chris) terecht bij een andere opgraving. Nemea was een oud tempelcomplex dat door de universiteit van Berkely was opgegraven en waar veel geld in gestoken was. Daar was bijna niemand en dus konden we rustig rondkijken op de site en in het museum. Nemea is ooit getroffen door een aardbeving, waardoor je een ´salami-effect´ krijgt bij de omgevallen pilaren (zie bovenste foto) Hoogtepunt was een wedstrijdje hardlopen in het klassieke stadion van Nemea, waarvan we eerder in het museum hadden gezien hoe een startmeganisme in die tijd functioneerde. Gelukkig lopen de griekse temperaturen maar tegen de 40 graden aan, dus dat was een goed idee. Voor de fanatieke lezer: de foto boven is een waarheidsgetrouwe afspiegeling van een klassiekgriekse start. Op twee verschillen na. Zoek die verschillen. De winnaar wordt ´beKranst´ (Ideetje van Jan...)

Weer uitgerust na deze ongewone inspanning kwamen we nu toch bij Corinthe aan. Men had veel van de oude stad weten op te graven en de site lag er erg mooi bij, waarbij de meeste gebouwen romeins waren, de tempel van Apollo uitgezonderd. Voor ons theologen was het vooral de stad waar Paulus geweest was en waar zijn brieven naar schreef. Zodoende stonden we op de Agora waar Paulus ook gestaan had en de gemeente had gesticht die hij via de brieven weer tot de orde moest roepen.

Nadat Jan het een en ander verteld had over Paulus en zijn context en Chris over de site, werden we door Chris meegenomen naar een andere opgraving in de buurt. De oude plaats Sikion keek uit op Corinthe, haar belangrijkste vijand. Het hek was echter gesloten, maar zoals verwacht kende Chris de opzichter. Zonder moeite gaf hij ons de sleutel, die we bij vertrek nog net niet onder zijn deurmat hoefden te leggen, en zo konden we vanaf het theater van Sikion genieten van het heuvelland, de zee in de verte en de bergen op de achtergrond waar het orakel van Delphi ergens moest zijn.

Driemaal is normaal scheepsrecht, maar niet dus. Want Chris had nog een site in gedachten, één die zij bovendien zelf ontdekt had en die dus een beetje haar ´kindje´ was. Achteraf zei ze bij elk bezoek aan Titani het gevoel had dat ze op vakantie was geweest. Dat konden we wel begrijpen. Niet alleen omdat het uitzicht prachtig was (zie onderste foto), maar vooral omdat Chris in het dorp een soort van lokale cultstatus had verworven. Ze had er vorige week nog een lezing gegeven en dat was blijkbaar aangekomen. Iedereen leek haar te kennen en in het plaatselijke dranklokaal (meer was het niet) werden we warm onthaald. We hadden al een zak pruimen meegekregen van mensen die vlak bij de opgraving woonden, maar nu kregen we naast een drankje ook de plaatselijke wijn mee, die bij gebrek aan wijnflessen in onze plastic waterflesjes werd gedaan. Tot slot werden er peren van de bomen geplukt die op het terras stonden. Die kregen we ook mee. Het dorp uitkomen was nog een hele toer, want er moest met iedereen gesproken worden die we bij het wegrijden tegenkwamen. En dat waren er een aantal. Uiteindelijk wisten we het dorp uit te komen toen het al donker aan het worden was.

Om deze intensieve dag af te sluiten reden we naar de zee om een welverdiende duik te nemen. Terug bij het Instituut, het was inmiddels middernacht, kwamen we Arthur tegen die daar gebleven was om te studeren. Hij ging net stappen. Voor Lodewieke, Kristel en mijzelf was dat na zo´n dag wat teveel van het goede, voor ons was ons eigen bed de laatste site die we die dag bezochten.

Pausanias project

Vanmorgen heb ik in de bibliotheek van het NIA Jelle Abbenes ontmoet. Hij is leraar klassieke talen in het Middelbaar Onderwijs en werkt aan een Nederlandse vertaling van de reisbeschrijving (Ἑλλάδος περιήγησις) van het antieke Griekenland van Pausanias (ca. 150 CE). In de voetstappen van Pausanias reist hij door Griekenland. Er bestaat een schitterende website over het Pausanias-project waar veel beeldmateriaal op is geplaats. Voor ons natuurlijk leuk om de plaatsen op te zoeken die we hebben bekeken. Pausanias Project: http://pausanias-footsteps.nl/index.html

De dame van het park

Elke keer als ik ga joggen kom ik in het park een statige oudere dame tegen met een grote wandelstok en een grote map onder haar arm. Een stralende glimlach siert haar gezicht. Als we elkaar tegenkomen groeten we elkaar. Vanmorgen heb ik gezien waar die grote map voor dient. Daarin bewaart ze de magazines die mensen op bankjes in het park hebben achtergelaten. Wat van haar gading is verdwijnt in de map en de rest in de vuilnisbak.

Het bezoek aan Keremeikos was indrukwekkend. Twee objecten in het bijzonder hebben me ontroerd. Er stond een grafsteen waarop een huilende moeder en vader waren afgebeeld en een klein (overleden) jongetje dat het kleed van zijn vader vasthield en door zijn moeder werd geliefkoosd. In het museum stond tussen andere grafvondsten ook een klein speelgoedpaardje. Zo komt het verleden ineens heel dichtbij.

Droogzwemmen in het park en grafschennis

Vanmorgen vroeg ben ik gaan joggen in het nationale park dat zich hier dichtbij bevindt. De eerste hindernis is het oversteken van een drukke verkeersweg. Hinderlijk is dat het niet alleen lang duurt voor het voetgangerslicht op groen springt, maar dat het na een paar tellen alweer op rood staat. Wat het nog vervelender maakt is dat veel automobilisten heel hard komen aanrijden om vaak pas halverwege (!) het zebrapad tot stilstand te komen. Als deze weg is overgestoken kun je gelukkig snel het park inlopen. Een welkome groene oase in het drukke Athene. Het park bestaat uit de voormalige paleistuin van Koningin Amalia uit 1840. In tegenstelling tot het Vondelpark wordt er hier slechts door weinigen gejogd. (Waar zijn de gymnasisten toch gebleven? Ook in het Olympisch stadion treft men geen efeben aan). In het park bevindt zich een dierentuin, een coffeeshop, een botanisch museum, een speeltuin, een kinderbibliotheek, vijvertjes, een fontijn en - zoals ik vandaag heb ontdekt - een groot Romeins zwembad met een schitterende mozaiekvloer met geometrische patronen en afbeeldingen van bloemen en vissen. En dit alles in zo'n goede staat dat het misschien wel weer als zwembad in gebruik zou kunnen worden genomen. Leuk om alle onderdelen te herkennen die je ook nu nog in een modern openluchtzwembad - zoals het Flevoparkbad - tegenkomt: een gedeelte waar je je baantjes kunt trekken, een diep gedeelte en zelfs een pierenbad. Aan de rode wand is aan de verkleuring te zien tot waar het water heeft gestaan. Ook andere elementen uit de oudheid zijn in het park terug te vinden. Her en der liggen nog zuilen, kapitelen en staan er uit grote marmerblokken gehouwen zetels. Ze zien er nogal massief uit, maar ze zijn zo goed gevormd dat het verbazingwekkend comfortabel zit! Het verleden wordt pas tastbaar als je het kunt aanraken. Na een koude douche en een licht ontbijt ben ik klaar voor de ochtendles. 's Middags gaan we naar Kerameikos, een begraafplaats in Athene uit het begin van de 4e eeuw BCE. De achterliggende bedoeling van het bezoek is vooralsnog onduidelijk. Gaan we hun namen noemen om hen voor de tweede dood te bewaren? Zullen mijn medestudenten hen proberen op te wekken, al dan niet met opwekkingsliedjes? Is het niet beter de doden gewoon te laten rusten in vrede? "Ik zoek de rust van een kist, van een dorre houten kist. In een hoekje van het kerkhof waar geen tuinman komt. Waar mijn botten stil verrotten tot de tijd verstomt. Zonder drank en sigaretten. Met wat maden en een mol. Zonder werk om op te letten, etc..." van Jaap Fischer speelt door mijn hoofd.

Zin in Griekse woordjes?

Het mag er dan allemaal erg leuk uitzien hier, met restaurantjes en musea (in omgekeerde volgorde natuurlijk), maar we zijn hier ook voor het klassieke Grieks. Sommigen van onze steeds groeiende lezersschare kennen dat nog wel. Misschien wilt u eens proberen hoe het met de woordjes gesteld is? Hieronder een testje tot en met les 6. Druk wel even op "Shuffle", daar wordt het spannender van.
Als het er bij u niet goed uitziet, gebruik dan even de link naar Hoofdstuk 1-6 en druk daar op "Study".

Mouseion, Hoofdstuk 1-6 als "flashcards" (van de serie Mouseion op FlashcardDB.com).

Zondag

Op deze dag dringt de zon zich tot je op als je niet oppast; het is volgens de BBC 36 graden in de schaduw. Dat betekent: je wordt gedwongen om rustig te lopen, langzaam te eten en een beetje met een boekje in de schaduw te zitten. Vanochtend hebben Niels, Kristel en ik een protestantse viering bij de kerk om de hoek meegemaakt. Daar kregen we bij binnenkomst koptelefoons mee om in de dienst de preek en de gebeden in het engels te volgen. Het lijkt mij een goed idee van de kerk om zo op de toeristen in te spelen, al hoewel mijn nieuwsgierigheid soms gewekt werd over wat in het grieks gezegd werd in plaats van wat de lieve man in mijn oor fluisterde. Onze man, die na de dienst ook bedankte voor het luisteren naar hem kreeg het voor elkaar dat wanneer de predikant vol passie vijf zinnen verkondigde, wij twee zinnen in het engels vertaald kregen. Zal de engelse taal echt zoveel efficiënter zijn ;)
Het was erg leuk om te merken dat we alledrie al zoveel sneller Grieks kunnen lezen, want we hebben alle liederen in deze, mooie taal meegezongen. Het lukte zelfs om stukken in het Nieuwe Testament te volgen!
Misschien ook interessant om te vermelden is dat wij gisteren, wederom met het beruchte zestal van de uitstapjes (Chris, Jan, Arthur, Niels, Kristel en ik), het Akropolis museum bezocht hebben. Op weg naar de entree van het museum, loop je plotseling over glazen platen met stippeltjes en een hele stad ontbloot zich onder je voeten dat zich onder het huidige museum bevind. De resten van deze Romeinse stad worden gedateerd tot de zevende eeuw na Christus, waarbij nog prachtige mozaïek op de vloeren en duidelijk trappen, muurtjes en omheiningen te onderscheiden zijn. Helaas mogen er daar nog geen toeristen rondlopen, maar het is de bedoeling om dit wel toegankelijk te maken in de toekomst!
Het museum is zo opgebouwd dat je steeds in verschillende fases van de Akropolis terecht komt en naar mijn idee kwam de rijkdom die op de Akropolis te vinden was vol tot zijn recht. Maar ik denk dat je dit museum vooral met eigen ogen zou moeten aanschouwen om dit te begrijpen. Een aandachtspuntje is hier op te merken voor vrouwen die misschien in de toekomst dit plan hebben; op de begane grond kan je omhoog kijken naar de tweede verdieping. De architecten zijn zo slim geweest om deze verdieping loopbaar te maken door doorschijnend glas te plaatsen.Waarschijnlijk wilden ze de lichtinval vergroten, helaas zijn veel vrouwen die graag rokjes dragen zich niet van bewust van het feit dat ze een nieuwe blessure creëren. Zoals de tenniselleboog en een muisarm bestaat, zal volgens insiders van het Instituut ‘de museumnek’, door het vele staren van de mannen op de begane grond, aan het lijstje toegevoegd kunnen worden. Jullie zijn gewaarschuwd!
Oké ik heb genoeg geschreven, het is tijd om met z’n allen een ijsje te halen!